การวางแผน
สิ่งหนึ่งที่จำเป็นและมีส่วนสำคัญมากที่จะช่วยให้คุณประสบความสำเร็จ ในการเลี้ยงตู้ทะเลได้ นั้นก็คือการวางแผนล่วงหน้า หลายต่อหลายครั้งที่ผมเห็นเพื่อนๆมือใหม่ซื้อปลาทะเลเนื่องจากหลงใหลในความสวยงามของมัน โดยที่ไม่รู้ว่าสัตว์เหล่านั้นมีวิธีการดูแลอย่างไร ซึ่งเป็นสาเหตุให้สัตว์เหล่านั้นต้องตายไปเพราะความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ และยังทำให้สิ้นเปลืองเงินทองโดยเปล่าประโยชน์
ประสบการณ์ครั้งแรกในการเลี้ยงปลาทะเลของผมนั้นเป็นเรื่องที่ไม่น่าจดจำเท่าไหร่นัก แต่ผมอยากจะเล่าไว้เพื่อเป็นอุทาหรณ์สำหรับเพื่อนๆมือใหม่ที่กำลังคิดจะเริ่มเลี้ยงตู้ทะเล: ผมหลงใหลความสวยงามของปลาทะเลจากการได้เห็นรูปในเว็บไซต์ของเมืองนอก จนมันได้กลายเป็นแรงบันดาลใจให้ผมคิดเริ่มที่จะเลี้ยงตู้ทะเลมีคำเตือนจากหลายคนว่าตู้ทะเล้นเลี้ยงยากมากและมันก็เปรียบเสมือ

เป็นความท้าทายที่ทำให้ผมตั้งใจว่าจะต้องเลี้ยงให้ประสบความสำเร็จให้ได้ ผมเตรียมตัวด้วยการหาหนังสือคู่มือต่างๆมาอ่านเพื่อที่จะปูพื้นฐานเอาไว้บ้าง ในขณะที่รอตู้ปลามาส่งผมได้ไปซื้อตู้พยาบาลกับอุปกรณ์อื่นๆมาจัดเตรียมไว้รอที่บ้าน เมื่อทุกอย่างพร้อมผมก็ไปซื้อปลาผีเสื้อมาหนึ่งตัว โดยหวังว่าจะย้ายมันไปลงตู้ใหญ่ในที่สุด หลังจากที่ใส่ปลาลงในตู้ได้ไม่ถึงครึ่งชั่วโมงผมก็เริ่มใส่สารเคมีปรับค่า pH ลงไปในตู้ตามคำแนะนำในหนังสือ แต่โดยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ทำให้ผมเทสารลงไปครึ่งกระป๋องสภาพน้ำที่เปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลัน ทำให้ปลาผีเสื้อตัวนั้นจึงมีชีวิตอยู่กับผมได้เพียงหนึ่งคืน ผมรู้สึกเสียใจและท้อแท้เป็นอย่างมาก แต่มันก็กลับเป็นบทเรียนที่สำคัญที่ทำให้ผมหันมามุ่งมั่นที่จะศึกษาการเลี้ยงตู้ทะเลย่างจริงจัง จนกลายเป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่ความสำเร็จของผมในปัจจุบัน

อยากเลี้ยงอะไร
สิ่งที่สำคัญที่สุดในการเลี้ยงการเลี้ยงตู้ทะเล้นก็คือการวางแผนว่าคุณต้องการจะเลี้ยงอะไรบ้าง เพราะเป็นปัจจัยหลักที่สามารถนำพาคุณไปสู่ความสำเร็จหรือความล้มเหลวได้ วิธีง่ายๆก็คือการไปเดินดูตามร้านขายปลาและคอยจดรายชื่อสัตว์ที่คุณชื่นชอบเพื่อนำกลับมาศึกษา หรือคุณอาจจะดูรูปตามเว็ปไซต์ต่างๆแทนก็ได้ เมื่อคุณได้ตัดสินใจว่าต้องการจะเลี้ยงอะไรแล้ว ขั้นตอนต่อไปก็คือการศึกษาความต้องการของสัตว์ที่คุณได้เลือกไว้ก่อนที่จะกระทำการใดๆต่อไป การศึกษาเกี่ยวกับสัตว์เล่านี้จะช่วยให้คุณรู้ถึงรายละเอียดความต้องการและวิธีการดูแลสัตว์ของคุณ สัตว์ที่เลี้ยงยากมากๆก็ควรจะหลีกเลี่ยงเอาไว้หรือหาสัตว์อื่นที่เลี้ยงง่ายกว่ามาแทน วิธีนี้จะทำให้สัตว์ในฝันของคุณมีบ้านที่แสนสุขอยู่ และช่วยให้คุณไม่สิ้นเปลืองไปกับอุปกรณ์ที่ไม่จำเป็น เป็นการประหยัดเวลาและเงินในกระเป๋าของคุณอีกด้วย

สิ่งที่ควรคำนึงถึง
-ขนาด ของตู้เหมาะสมกับสัตว์ที่คุณจะเลี้ยงหรือไม่ เช่นปลา Queen Angel คุณต้องเลี้ยงมันในตู้ที่มีปริมาณความจุน้ำมากๆอย่างต่ำประมาณ 680 ลิตร (ตู้ขนาดประมาณ 72 x 24 x 24) ถีงแม้ว่าคุณอาจจะเคยเห็นคนอื่นๆหรือที่ร้านเลี้ยงในตู้ที่เล็กกว่านี้ แต่มันก็ไม่ใช่สิ่งที่สมควรและคุณก็ไม่ควรจะเอาเป็นตัวอย่าง
-อาหาร คุณสามารถจัดหาอาหารที่เหมาะสมตามความต้องการของสัตว์นั้นๆได้หรือไม่
-แสงสว่าง ถ้าคุณมีแผนที่จะเลี้ยงปะการัง คุณสามารถให้แสงสว่างที่พอเพียงสำหรับการสังเคราะห์แสงได้หรือเปล่า และต้องคำนึงถึงค่าไฟฟ้าที่จะเพิ่มขึ้นและวิธีจัดการกับความร้อนที่เพิ่มขึ้นจากหลอดไฟด้วย
-เวลาและคนดูแล คุณสามารถจัดสรรเวลามาดูแลตู้ทะเลได้เพียงพอหรือไม่ และในกรณีที่คุณไม่มีเวลาหรือไม่อยู่บ้านจะมีใครช่วยดูแลแทนได้หรือเปล่า
ความพร้อม ของกระเป๋าสตางค์คุณที่จะรองงรับค่าใช้จ่ายในการบำรุงรักษาและการจัดหาอุปกรณ์ที่จำเป็น
เหตุผลที่ผมเลือกใช้คำว่า "ตู้ทะเล" แทนคำว่าตู้ปลาทะเลนั้นก็เพราะว่าเราไม่ได้เลี้ยงแค่ปลาเท่านั้น แต่เรากำลังสร้างระบบนิเวศน์ขนาดย่อมที่มีกระบวนการซับซ้อนมากมายเกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลา ทั้งที่เรามองเห็นและมองไม่เห็น สิ่งหนึ่งที่มักนำมาซึ่งความล้มเหลวและความท้อแท้สำหรับผู้ที่เพิ่งเริ่มเลี้ยงตู้ทะเลนั้นก็คือความใจร้อน ตู้ทะเลของเราจะสมบูรณ์ได้นั้นต้องอาศัยเวลานานมาก ไม่ใช่เพียง 2-3 อาทิตย์หรือ 5-6 เดือนแต่เป็นปีๆ แม้แต่ผู้เลี้ยงที่มีประสบการณ์ก็ยังยอมรับว่าระบบจะสมบูรณ์แบบและมีเสถียรภาพได้ต่อเมื่อมันมีอายุหลายปี ตู้ทะเลนั้นต้องใช้เวลาเตรียมการค่อนข้างนานก่อนที่จะสามารถรองรับสิ่งมีชีวิตได้ และก็มีสัตว์หลายชนิดที่ไม่เหมาะกับการเลี้ยงในตู้ใหม่เพราะตู้ยังไม่มีเสถียรภาพดีพอ การลงปลาทีละหลายตัวและอย่างกระชั้นชิดก็อาจทำให้น้ำเสียได้ เพราะตู้อาจจะไม่สามารถรองรับของเสียที่เพิ่มขึ้นได้อย่างรวดเร็วในระยะเวลาอันสั้น
ภาพอันน่าหดหู่ที่ผมเห็นอยู่บ่อยครั้งก็คือมือใหม่แวะเข้าร้านปลาทะเลแล้วออกมากับตู้, เกลือ, อุปกรณ์ต่างๆ, และปลาเช่นปลา angel ซึ่งเป็นที่แน่นอนว่าปลาเหล่านั้นคงต้องพบจุดจบที่อันแสนเศร้าเพราะยังไม่มีการเตรียมการใดๆทั้งสิ้นที่จะเลี้ยงปลาตัวนั้น บางครั้งคุณก็อาจจะอดไม่ได้ที่อยากจะได้ปลาหรือสัตว์ตัวนั้นกลับบ้านโดยที่คุณยังไม่พร้อมที่จะเลี้ยงมัน อาจจะเป็นเพราะมันสวยงามมาก, หายาก, หมดเร็ว, หรือเพราะเหตุผลใดๆก็ตาม ซึ่งคำแนะนำของผมก็คือต้องอดใจรอครับ และจำเอาไว้เสมอว่ามันจะไม่ใช่ตัวสุดท้ายที่คุณจะได้เห็นและคุณก็มีโอกาสที่จะได้นำมันกลับบ้านเมื่อเวลานั้นมาถึง

ถึงแม้ว่าจะมีผลิตภัณฑ์ต่างๆนานาที่สามารถช่วยร่นระยะเวลาในการปรับสภาพตู้ให้พร้อมที่จะรองรับสิ่งมีชีวิตที่เราอยากจะเลี้ยง แต่ก็ไม่มีอะไรที่จะเร่งระบบให้มีความสมบูรณ์และมีเสถียรภาพได้นอกจากเวลา "ตู้ทะเลว่าจะได้มาซึ่งสิ่งดีๆต้องใช้เวลานานมาก แต่โศกนาฏกรรมและอุบัติภัยสามารถเกิดขึ้นได้ภายในพริบตาเดียว"

 

ค่าใช้จ่าย
ดูผิวเผินแล้วค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงตู้ทะเล้นอาจดูไม่แตกต่างกับตู้ปลาน้ำจืดทั่วไป แต่จริงๆแล้วการเลี้ยงและดูแลตู้ทะเล้นมีค่าใช้จ่ายที่ซ่อนอยู่ค่อนข้างสูงมาก เพราะนอกจากอุปกรณ์พื้นฐานแล้ว ผู้เลี้ยงยังต้องซื้อ หินเป็น ระบบไฟ และอุปกรณ์หลายชนิดที่ออกแบบมาสำหรับตู้ทะเลโดยต้องมีความทนทานต่อน้ำเค็ม บางครั้งอุปกรณ์เหล่านี้ต้องนำเข้าจากต่างประเทศและไหนจะมีค่าไฟที่เพิ่มขึ้นอีก สำหรับผู้ที่มีความสามารถในการประดิดประดอยคุณก็อาจจะประหยัดค่าใช้จ่ายได้ หลังจากที่จัดตู้เสร็จเรียบร้อยแล้วก็ยังจะมีค่าใช้จ่ายในการดูแล ซื้อชุดตรวจสอบคุณภาพน้ำ เกลือหรือน้ำทะเลเพื่อการเปลี่ยนน้ำทุกๆเดือน หลอดไฟซึ่งควรเปลี่ยนทุกๆปี ค่าอาหาร และอีกสารพัดอย่าง
ข้อผิดพลาดที่พบเห็นได้บ่อยที่สุดกับผู้เลี้ยงมือใหม่ก็คือการพยายามประหยัดค่าใช้จ่ายอย่างไม่ถูกต้อง เช่นการซื้ออุปกรณ์ต่างๆเพื่อให้พอเพียงกับความต้องการเพียงแค่ในเวลานั้น โดยที่ไม่มองการณ์ไกล ตอนที่ผมเริ่มเลี้ยงผมก็มีนิสัยที่ว่านี้เหมือนกัน ผมเริ่มจากการใช้หลอดฟลูออเรสเซนต์ 2 หลอด ปั๊มและอุปกรณ์จิปาถะราคาถูก เมื่อเวลาผ่านไปความต้องการที่จะเลี้ยงสัตว์อื่นๆที่ต้องสังเคราะห์แสงทำให้ผมต้องเปลี่ยนมาใช้ไฟ 4 หลอดซึ่งก็ต้องยุ่งยากกับการจัดเรียงและติดตั้งหลอดเข้าไปในฝาใหม่ และในที่สุดก็เปลี่ยนไปเป็นระบบไฟ Metal Halide ความร้อนที่เพิ่มขึ้นก็ทำให้ผมต้องทำฝาตู้ใหม่เพื่อติดตั้งพัดลมเข้าไป ปั๊มบางตัวก็เสียและอุปกรณ์หลายอย่างก็หมดความจำเป็นไป (ปัจจุบันตู้ใต้อ่างล้างมือของผม กลายเป็นสุสานอุปกรณ์ตู้ปลาไปแล้ว) ผมเสียทั้งเงินและเวลาไปมาก ถ้าผมได้มีการวางแผนระยะยาวตั้งแต่เริ่มต้น มีการเลือกอุปกรณ์ที่เหมาะสม เลือกใช้อุปกรณ์ที่มีคุณภาพดี ผมคงสามารถประหยัดเงินได้หลายหมื่นบาททีเดียว
อุปกรณ์และผลิตภัณฑ์ต่างๆสำหรับการเลี้ยงตู้ทะเล้นมีอยู่มากมายบ้างก็มีคุณสมบัติและประโยชน์ตามที่มีการโฆษณา แต่อีกหลายชนิดก็เป็นเพียงแค่คำโฆษณาชวนเชื่อและไม่ได้มีประโยชน์เลย ในฐานะผู้บริโภคที่ดีคุณควรจะศึกษาเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ต่างๆอย่างรอบคอบ ปรึกษาผู้มีประสบการณ์ ตั้งคำถามและข้อสงสัยเกี่ยวกับคุณสมบัติของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด (จากประสบการณ์ของผม ผู้ขายมากกว่า 90%ไม่รู้ว่าตัวเองขายอะไรอยู่) ผลิตภัณฑ์ที่มีบรรจุภัณฑ์สวยงาม นำเข้าจากเมืองนอกหรือมีผู้ใช้จำนวนมากไม่ได้หมายความว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่ดีหรือควรหามาใช้
ให้เวลากับตู้ของคุณ

ท้ายที่สุดสิ่งที่หลายคนมองข้ามในการเลี้ยงตู้ทะเลก็คือการให้เวลาและความเอาใจใส่ ผมหมายรวมถึงการสำรวจความเรียบร้อยในตู้ เปลี่ยนน้ำ ซ่อมแซมทำความสะอาดอุปกรณ์ต่างๆและอื่นๆ ซึ่งต้องใช้เวลามากพอสมควร ตั้งแต่ผมเลี้ยงมาผมพบว่าตัวเองใช้เวลากับตู้โดยเฉลี่ยอย่างน้อยวันละ 30 นาที และมากกว่า 2 ชั่วโมง ในวันหยุด ยิ่งไปกว่านั้นผมเริ่มเดินทางน้อยลงเพราะความเป็นห่วงทะเลน้อยๆของผม การวางแผนที่ดีมีการใช้อุปกรณ์หลายอย่างที่มีระบบเปิดปิดอัตโนมัติจะช่วยอำนวยความสะดวกให้คุณได้มาก